Κάτω από τα πόδια μας λειτουργεί ένα ολόκληρο τροφικό πλέγμα

Το έδαφος είναι ένας ζωντανός τόπος

Το χώμα που βλέπουμε δεν αποτελείται μόνο από άμμο, άργιλο και οργανική ύλη. Φιλοξενεί μια κοινότητα οργανισμών που συμμετέχει στη θρέψη των φυτών, στη διαμόρφωση της δομής του και στην κυκλοφορία του νερού. Ο οδηγός Soil Biology Primer του USDA–NRCS παρουσιάζει αυτή τη ζωή και τις λειτουργίες της. Στους συγγραφείς του περιλαμβάνονται η Elaine Ingham, ο Andrew Moldenke και ο Clive Edwards.[1]

Η ενέργεια ξεκινά από τα φυτά

Με τη φωτοσύνθεση, τα φυτά δεσμεύουν άνθρακα και παράγουν οργανικές ενώσεις. Μέρος αυτών φτάνει στο έδαφος με τα φύλλα, τις νεκρές ρίζες και τις εκκρίσεις των ζωντανών ριζών. Η στενή περιοχή γύρω από τη ρίζα, η ριζόσφαιρα, είναι ιδιαίτερα δραστήρια: οι ουσίες που απελευθερώνει το φυτό τροφοδοτούν μικροοργανισμούς και επηρεάζουν τη σύνθεση της κοινότητάς τους. Έτσι, η ρίζα συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση του περιβάλλοντος από το οποίο αντλεί θρεπτικά στοιχεία.[2]

Βακτήρια και μύκητες: η αποδόμηση αρχίζει

Πολλά βακτήρια αξιοποιούν εύκολα διασπώμενες οργανικές ενώσεις. Οι μύκητες που αποδομούν οργανικά υπολείμματα μπορούν να διασπάσουν πιο ανθεκτικά υλικά, όπως η κυτταρίνη των φυτικών ιστών. Καθώς αναπτύσσονται, ενσωματώνουν θρεπτικά στοιχεία στη βιομάζα τους, η οποία αποτελεί τροφή για άλλους οργανισμούς. Οι λειτουργίες τους συμπληρώνουν η μία την άλλη μέσα στο τροφικό πλέγμα.[3][4]

Άλλοι μύκητες, οι μυκορριζικοί, συνεργάζονται με τις ζωντανές ρίζες: το φυτό τους παρέχει τροφή και εκείνοι συμβάλλουν στην πρόσληψη θρεπτικών στοιχείων. Οι υφές των μυκήτων συμμετέχουν επίσης στη σταθεροποίηση μικρών συσσωματωμάτων εδάφους. Η ζωή του εδάφους συνδέεται έτσι τόσο με τη θρέψη όσο και με τη δομή του.[5][4]

Οι μικροσκοπικοί καταναλωτές απελευθερώνουν θρεπτικά

Πρωτόζωα και ορισμένες ομάδες νηματωδών τρέφονται με βακτήρια ή μύκητες. Καταναλώνοντας τη μικροβιακή βιομάζα, απελευθερώνουν μέρος των θρεπτικών στοιχείων σε μορφές διαθέσιμες για τα φυτά. Γι’ αυτό μιλάμε για τροφικό πλέγμα: υπάρχουν πολλές συνδέσεις και διαδρομές τροφής, όχι μία μόνο γραμμική αλυσίδα.[5]

Οι μεγαλύτεροι οργανισμοί αλλάζουν τον χώρο

Μικρά αρθρόποδα τεμαχίζουν και καταναλώνουν φυτικά υπολείμματα, διευκολύνοντας την πρόσβαση των αποδομητών. Οι γαιοσκώληκες μετακινούν οργανικό υλικό και δημιουργούν στοές μέσα στο έδαφος. Αυτές οι διαδρομές διευκολύνουν τη διείσδυση του νερού και την ανάπτυξη των ριζών. Η δράση τους συνδέει την αποσύνθεση με τη φυσική διαμόρφωση του εδάφους.[5][6]

Τροφή, νερό, αέρας και κατάλληλος χώρος

Για να λειτουργεί το πλέγμα χρειάζονται τροφή και κατάλληλες συνθήκες. Η υγρασία, η θερμοκρασία, το οξυγόνο και οι πόροι του εδάφους επηρεάζουν τη δραστηριότητα και την κίνηση των οργανισμών. Μια κοινότητα μικροοργανισμών χρειάζεται επομένως και το κατάλληλο περιβάλλον για να αναπτυχθεί και να συνεργαστεί.[5]

Η ποικιλία φυτών και η διατήρηση ζωντανών ριζών για μεγαλύτερο διάστημα προσφέρουν διαφορετικές πηγές τροφής. Η φυτοκάλυψη και ο περιορισμός της έντονης κατεργασίας βοηθούν στη διατήρηση του περιβάλλοντος όπου ζουν οι οργανισμοί. Στον ελαιώνα, η φροντίδα του τροφικού πλέγματος συνδέεται με τη διαχείριση της βλάστησης, των οργανικών υπολειμμάτων και της κίνησης των μηχανημάτων.[7][8]